Hofjes-routeplanner Haarlem: plan je eigen wandeling

Welke hofjes staan in de route?

Drie hofjes bieden een daadwerkelijk binnenbezoek omdat de beheerder zelf concrete bezoekersuren publiceert op de eigen website: Hofje van Staats, Hofje van Noblet en Hofje van Bakenes. Twee hofjes, Hofje van Oorschot en Hofje van Loo, hebben geen regulier binnenbezoek maar zijn wel de moeite waard als buitenstop. Je bekijkt de tuin dan vanaf de straat bij het hek.

De overige hofjes in Haarlem staan in het overzicht hieronder, met per hofje de reden waarom ze niet in de geplande route zijn opgenomen. Meestal komt dat omdat er geen betrouwbare bron met concrete openingstijden is gevonden, niet omdat het hofje niet de moeite waard zou zijn.

Alle hofjes van Haarlem op een rij

Wat is een hofje?

Een hofje is een kleinschalig woonhofje rond een besloten binnentuin, oorspronkelijk gesticht door een vermogende Haarlemmer, een gilde of een kerkelijke instelling. Het doel was vrijwel altijd hetzelfde: goedkope, beschutte huisvesting bieden aan ouderen, weduwen of minder vermogende stadsgenoten, vaak vastgelegd in de wil van de stichter.

De woningen staan in een carré of U-vorm om een gemeenschappelijke tuin, met één poort of doorgang als enige toegang vanaf de straat. Veel hofjes zijn nog altijd in dezelfde functie actief: bewoond door ouderen onder beheer van een stichting, niet ingericht als museum.

De geschiedenis van de Haarlemse hofjes

Haarlem telt meer dan twintig van deze hofjes, verspreid over de hele binnenstad, een van de grootste concentraties van Nederland. Het oudste nog bestaande hofje van Haarlem, en van heel Nederland, is Hofje van Bakenes uit 1395. Het jongste hofje, Gravinnehof, werd pas in 2001 gebouwd na een architectuurprijsvraag van de gemeente.

Tussen die twee uitersten liggen eeuwen aan stichtingen: de meeste Haarlemse hofjes dateren uit de 17e en 18e eeuw, toen welvarende burgers en gilden volop geld nalieten voor huisvesting van ouderen en behoeftigen. Die geschiedenis is in het overzicht hierboven per hofje terug te vinden onder “Stichtingsjaar”.

Hoe gedraag je je als bezoeker van een hofje?

Een hofje is geen openluchtmuseum: de meeste zijn nog altijd bewoond. Loop bij een buitenstop niet door de poort naar binnen tenzij dat expliciet is toegestaan, en respecteer dat de binnentuin bij de woningen van de bewoners hoort.

Bij een hofje met binnenbezoek geldt vaak een los bezoekmoment of -dagdeel in plaats van vrije inloop de hele dag. Houd je aan de bezoekersuren die de beheerder zelf publiceert, en spreek zachtjes in de tuin. Het blijft iemands woonomgeving.